საპროცენტო განაკვეთების ცვლილება 2012-2017 წლებში 

საპროცენტო განაკვეთები, ბლოგები 23-04-2018 11040
2012 დან 2017 წლამდე საპროცენტო განაკვეთები სესხებზე შემცირდა 6 პროცენტული პუნქტით 18.6%-დან 12.6%-მდე. (იხ. საპროცენტო განაკვეთები). იმისათვის რომ გა...

2012 დან 2017 წლამდე საპროცენტო განაკვეთები სესხებზე შემცირდა 6 პროცენტული პუნქტით 18.6%-დან 12.6%-მდე. (იხ. საპროცენტო განაკვეთები). იმისათვის რომ გავაანალიზოთ საპროცენტო განაკვეთების ცვლილება, საბაზრო განაკვეთების ნაცვლად, უნდა შევხედოთ სამართლიან საპროცენტო განაკვეთებს. სამართლიანი საპროცენტო განაკვეთი ყოველი კონკრეტული მომენტისათვის გამოითვლება ??? რომელიც როგორ წესი ახლოს არის საბაზრო განაკვეთთად. 


საპროცენტო განაკვეთის შემადგენელი კომპონენტების ანალიზიდან გამომდინარე მიღებული სამართლიანი საპროცენტო განაკვეთი 2012 წელს 21%-თან ახლოს იყო, ეს განაკვეთი განსხვადება თუმცა ახლოსა იმ პერიოდში არსებულ საბაზრო განაკვეთებთან.  სამართლიანი განაკვეთი 2017 წელს კი 13.1%-ს შეადგენდა, რომელიც ასევე ახლოს არის არსებულ საბაზრო განაკვეთთან.


როგორც ქვემოაღნიშნული  გრაფიკი აჩვნებეს, 2012 იდან 2017 წლამდემ სამართლიანი საპროცენტო განაკვეთი შემცირდა 7 პროცენტული პუნქტცით. 

წყარო: შიდა ანალიზი საქართველოს ეროვნული ბანკის მონაცემებზე დაყდნობით 

ამ პერიოდში საპროცენტო განაკვეთის შემცირებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საკრედიტო რისკის (-2.7 პროცენტული პუნქტი), საოპერაციო ხარჯებისა (-2.1 პროცენტული პუნქტი) და ფონდირების ხარჯების შემცირებამ (-2.0 პროცენტული პუნქტი). ამავე პერიოდში, ბაზრის განვითარებასთან ერთად შემცირდა ასევე საპროცენტო განაკვეთების შემცირებაზე დადებიტად მოქმედებდა ფიქსირებული აქტივების ხარჯის შემცირება (-0.9 პროცენტული პუნქტი), საპროცენტო განაკვეთის რისკის შემცირება (-0.5 პროცენტული პუნქტი) და კაპიტალის ხარჯის შემცირება (-0.5 პროცენტული პუნქტი). შემდეგ პარაგრაფში არის მოცემული აღნიშნული კომპონენტების უფრო დეტალური განმარტება.

  1. ფონდირების ხარჯი: იმისათვის რომ მოხდეს სესხის გაცემა, საჭიროა პირველ რიგში ბანკმა ფულადი რესურსი მოიზიდოს დეპოზიტის ან სესხის სახით რაც საპროცენტო ხარჯებთან არის დაკავშირებული. ამასთან, იმისათვის რომ დეპოზიტარებისათვის თანხების დაბრუნებას საფრთხე არ შეექმნას, ბანკს ყოველთვის უნდა ეჭიროს გარკვეული რაოდენობის ლიკვიდური სახსრები, რაც ასევე ბანკისათვის ხარჯს წარმოადგენს. 
  2. საოპერაციო ხარჯები: ისეთი ხარჯები როგორიცაა თანამშრომელთა ხელფასები, კომუნალური ხარჯები და სხვა ბანკის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული ხარჯები ასევე გაითვალისწინება საპროცენტო განაკვეთში
  3. საკრედიტო რისკის ფასი: სესხის გაცემისას ბანკი იღებს კლიენტის გადახდისუნარიანობის რისკს, რასაც საკრედიტო რისკი ეწოდება. შესაბამისად, მაღალი საკრედიტო რისკი მაღალ საპროცენტო განაკვეთებს ნისნავს და პირიქით.
  4. კაპიტალის ხარჯი: საბანკო საქმიანობის განსახორციელებლად ბანკმა უნდა დააკმაყოფილოს ეროვნული ბანკის მიერ დაწესებული მოთხოვნები კაპიტალის მინიმალურ ოდენობასთან დაკავშირებით. ამ მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად აუცილებელია ინვესტორებისაგან კაპიტალის მოზიდვა, რაც ასევე ხარჯებთანაა დაკავშირებული რადგანაც ინვესტორები ამ რისკის სანაცვლოდ შესაბამის უკუგებას ითხოვენ. ქართული ბანკებისათვის კაპიტალის ხარჯი 15-20%-ის ფარგლებშია.
  5. საპროცენტო განაკვეთის რისკის ფასი: ფიქსირებული საპროცენტო განაკვეთით სესხების გაცემისას, ბანკი საკუთარ თავზე იღებს მომავალში მოზიდულ რესურსებზე პროცენტის ცვლილების ხარჯებს. 

საპროცენტო განაკვეთების კომპოზიცია

საპროცენტო განაკვეთები 21-04-2018 12378
საპროცენტო განაკვეთის ფორმირებისას გაითვალისწინება რამდენიმე კომპონენტი, შესაბამისად ამ კომპონენტების ცვლილებიდან გამომდინარე იცვლება საპროცენტო განაკ...

საპროცენტო განაკვეთის ფორმირებისას გაითვალისწინება რამდენიმე კომპონენტი, შესაბამისად ამ კომპონენტების ცვლილებიდან გამომდინარე იცვლება საპროცენტო განაკვეთებიც. სესხზე საპროცენტო განაკვეთის შემადგენელი ძირითადი კომპონენტებია:

  1. ფონდირების ხარჯი:  იმისათვის რომ მოხდეს სესხის გაცემა, საჭიროა პირველ რიგში ბანკმა ფულადი რესურსი მოიზიდოს დეპოზიტის ან სესხის სახით რაც საპროცენტო ხარჯებთან არის დაკავშირებული. ამასთან, იმისათვის რომ დეპოზიტარებისათვის თანხების დაბრუნებას საფრთხე არ შეექმნას, ბანკს ყოველთვის უნდა ეჭიროს გარკვეული რაოდენობის ლიკვიდური სახსრები, რაც ასევე ბანკისათვის ხარჯს წარმოადგენს. 
  2. კაპიტალის ხარჯი:  საბანკო საქმიანობის განსახორციელებლად ბანკმა უნდა დააკმაყოფილოს ეროვნული ბანკის მიერ დაწესებული მოთხოვნები კაპიტალის მინიმალურ ოდენობასთან დაკავშირებით. ამ მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად აუცილებელია ინვესტორებისაგან კაპიტალის მოზიდვა, რაც ასევე ხარჯებთანაა დაკავშირებული რადგანაც ინვესტორები ამ რისკის სანაცვლოდ შესაბამის უკუგებას ითხოვენ. ქართული ბანკებისათვის კაპიტალის ხარჯი 15-20%-ის ფარგლებშია.
  3. საოპერაციო ხარჯები:  ისეთი ხარჯები როგორიცაა თანამშრომელთა ხელფასები, კომუნალური ხარჯები და სხვა ბანკის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული ხარჯები ასევე გაითვალისწინება საპროცენტო განაკვეთში
  4. საკრედიტო რისკის ფასი: საკრედიტო რისკის ფასი წარმოადგენს ბანკის მიერ გაწეულ ხარჯებს ვადაგადაცილებული/უმოქმედო სესხებისათვის რეზერვების შესაქმნელად. შედარებით უფრო რისკიან კლიენტებზე სესხების გაცემის შემთხვევაში ეს რისკი იზრდება და შესაბამისად ზრდის სესხზე საპროცენტო განაკვეთებს. 
  5. საპროცენტო განაკვეთის რისკის ფასი: ფიქსირებული საპროცენტო განაკვეთით სესხების გაცემისას, ბანკი საკუთარ თავზე იღებს მომავალში მოზიდულ რესურსებზე პროცენტის ცვლილების ხარჯებს. 

ყველა ზემოთჩამოთვილი პუნქტი წარმოადგენს საბანკო სექტორის ხარჯს და შესაბამისად მონაწილეობს სესხებზე საპროცენტო განაკვეთების ფორმირებაში. 


ქვემოთ მოცემული გრაფიკი გვიჩვენებს 2017 წლის ბოლოსათვის საპროცენტო განაკვეთის შემადგენელ კომპონენტების შეფასებას. როგორც გრაფიკიდან ჩანს, საპროცენტო განაკვეთის ფორმირებაში ყველაზე დიდი წვლილი შეიტანა ფონდირების ხარჯმა (4.2 პროცენტული პუნქტი), მოზიდული კაპიტალის ხარჯის წვლილმა სესხის საპროცენტო განაკვეთში 3.0% შეადგინა. ჯამურად მოზიდული სახსრების ხარჯმა (ფონდირების ხარჯი და კაპიტალის ხარჯი) დაახლ. 7.2% შეადგინა. 





საოპერაციო ხარჯების კონტრიბუცია საპროცენტო განაკვეთში 2.6 პროცენტულ პუნქტს შეადგენდა, ამასთან ფიქსირებული აქტივების, საპროცენტო რისკის და საკრედიტო რისკის ფასის კონტრიბუცია დაახლ. 1 პროცენტულ პუნქტს შეადგენდა. 





წყარო: ანალიზი საქართველოს ეროვნული ბანკის მონაცემებზე დაყდნობით

წყარო: ანალიზი საქართველოს ეროვნული ბანკის მონაცემებზე დაყდნობით


ბანკის მიერ სესხის გაცემისას საჭირო რესურსების მოზიდვა შეიძლება მოხდეს ორი წყაროდან: მოზიდული დეპოზიტები და მიღებული სესხები. საქართველოში დეპოზიტებისა და მოზიდული სესხების ხარჯი (იგივე ფონდირების ხარჯი) 2017 წლის ბოლოსათვის დაახლ. 5.5%-ს შეადგენდა. ამასთან დეპოზიტებით სესხების დაახლოვებით 80% ფინანსდება. სესხების დანარჩენი 20%-ის დაფინანსებას ბანკები საკუთარი კაპიტალით ახდენენ, რომელიც შედარებით უფრო ძვირიანი რესურსია. შედარებისათვის, თუ დეპოზიტების ხარჯი დაახლ. 5.5%-ია, კაპიტალის ხარჯი ქართული ბანკებისათვის 15-20%-ს შეადგენს.  კაპიტალის ხარჯი შეიძლება განხილულ იქნას როგორც ის მინიმალური უკუგება, რაზეც ინვესტორები იქნებიან თანახმა რათა ბანკში მოახდინონ ინვესტირება. 





ბანკების ეფექტურობის ზრდასთან ერთად მოსალოდნელია, რომ შემცირებას განაგრძობს სესხებზე საპროცენტო განაკვეთის შემადგენელი კომპონენტები. ეკონომიკის რისკიანობის შემცირების პარალელურად უნდა მოხდეს ფონდირების და კაპიტალის ხარჯის შემცირება, რაც სესხების საპროცენტო განაკვეთებზე დადებითად აისახება. ასევე უნდა გაგრძელდეს შემცირება საკრედიტო რისკის ხარჯების. ამასთან საბანკო სექტორის ზრდა (მათ შორის კონსოლიდაციაც) საშუალებას იძლევა რომ მასშტაბის ეკონომიიის შედეგად შემცირდეს ფიქსირებული აქტივების და საოპერაციო ხარჯების კონტრიბუცია სესხების საპროცენტო განაკვეთებში. 








საპროცენტო განაკვეთები სესხებზე

საპროცენტო განაკვეთები 18-04-2018 1221
ქვეყნის ეკონომიკის განვითარებასთან ერთად, საქართველოში საპროცენტო განაკვეთებს კლებადი ტენდენცია აქვს. 2012-დან 2017 წლამდე გაცემულ სესხებზე საპროცენტო...

ქვეყნის ეკონომიკის განვითარებასთან ერთად, საქართველოში საპროცენტო განაკვეთებს კლებადი ტენდენცია აქვს. 2012-დან 2017 წლამდე გაცემულ სესხებზე საპროცენტო განაკვეთები 18.6%-დან 12.6% მდე შემცირდა. აქედან ადგილობრივ ვალუტაში გაცემულ სესხებზე საპროცენტო განაკვეთების შემცირდა 4.9 პროცენტული პუნქტით (21.7%-დან 16.8%-მდე), ხოლო უცხოურ ვალუტაში გაცემულ სესხებზე 6.7 პროცენტული პუნქტით (14.6%-დან 7.9%-მდე). 

წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი

იმისათვის, რომ უფრო სრულყოფილი სურათი შეიქმნას საპროცენტო განაკვეთებთან დაკავშირებით, აუცილებელია გაანალიზდეს თუ     როგორ შეიცვალა საპროცენტო განაკვეთები სხვადასხვა ტიპის სესხებზე, რადგან შესაძლოა სხვადასხვა ტიპის სკრედიტო პროდუქტზე საპროცენტო განაკვეთებს სხვადასხვა ტენდენცია ჰქონდეს. ამასთან თუ სასესხო პორტფელში გაიზარდა მაღალ/დაბალ პროცენტიანი პროდუქტის წილი, ჯამური საპროცენტო განაკვეთი გაიზრდება/შემცირდება იმ პირობებშიც კი, თუ საპროცენტო განაკვეთი რეალურად უცვლელი დარჩა. 

წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი

    
ზემოთ მოცემულ გრაფიკებზე ჩანს, რომ საპროცენტო განაკვეთების შემცირების ტენდენცია განპირობებულია როგორც ფიზიკურ ასევე იურიდიულ პირებზე გაცემულ სესხებზე საპროცენტო განაკვეთების კლებით. ამასთან, შემცირების ტენდენცია უფრო გამოკვეთილი იყო უცხოურ ვალუტაში დენომინირებულ სესხებზე, (მიუეხედავად ლიბორის ზრდისა იხ ქვევით). მცირდება საპროცენტო განაკვეთების ლარში როგორც ფიზიკურ ასევე ბიზნეს სესხებზეც, თუმცა ამ შემთხვევაში საპროცენტო განაკვეთების შედარებით ნაკლები შემცირებაა სახეზე. ეს გარკვეულწილად განპირობებულია ეროვნული ვალუტის გაუფასურებით, ხოლო ნაწილობრივ რეფინანსირების განაკვეთის ცვლილებით, რომელიც 2 პროცენტული პუნქტით 7.25%-მდე (იხ ქვემოთ). 

ბიზნესზე გაცემული სესხების საპროცენტო განაკვეთების გაშლას სეგმენტებად უჩვენებს, რომ საპროცენტო განაკვეთებს შემცირების ტენდენცია აქვს როგორ კორპორატიულ ასევე

მცირე და საშუალო ბიზნეს (SME) სესხებზე. კერძოდ, კორპორატიულ სესხებზე 2017 წლის ბოლოს 
წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი


საპროცენტო განაკვეთი 9.3% შეადგინა, მაშინ, როცა 2012 წლის ბოლოს მდგომარეობით 12.8% იყო. მცირე და საშუალო ბიზნეს (SME) სესხებზე კი საპროცენტო განაკვეთები 15.1%-დან 10.4%-მდე შემცირდა.


ფიზიკურ პირებზე გაცემულ სესხებზე საპროცენტო განაკვეთების დეტალურ ჩაშლა აჩვენებს, რომ შემცირების ტენდენცია ყველაზე მეტად გამოკვეთილი იყო უცხოური ვალუტით

გაცემულ უძრავი ქონებით უზრუნველყოფილ სესხებზე, რომლის ძირითადი ნაწილიც 
წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი                                                      
* 2015-2016 წლისათვის მონაცემები შესწორებულია მონაცემების ხარვეზის აღმოფხვრის მიზნით


იპოთეკურ სესხებს წარმოადგენს. ამასთან ლარში გაცემული იმავე ტიპის სესხებზე საპროცენტო განაკვეთები მკვეთრად შემცირდა 2013-14 წლებში ხოლო შემდგომ კვლავ გაიზარდა, რაც ნაწილობრივ ვალუტის გაუფასურების დროს ლარის საპროცენტო განაკვეთების ზრდას ხოლო ნაწილობრივ რეფინანსირების განაკვეთის ცვლილებას უკავშირდება. 


სამომხმარებლო სესხების შემთხვევაში, საპროცენტო განაკვეთები შედარებით სტაბილური იყო გრძელვადიან სამომხმარებლო სესხებზე, ხოლო მოკლევადიანი სამომხმარებლო სესხების შემთხვევაში შემცირების ტენდენცია უფრო გამოკვეთილი იყო

ლიბორი და რეფინანსირების განაკვეთი 
სესხებზე საპროცენტო განაკვეთის განსაზღვრაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ისეთი განაკვეთები, როგორიცაა ლიბორი  უცხოური ვალუტით სესხების შემთხვევაში და ეროვნული ბანკის რეფინანსირების განაკვეთი ლარის სესხების შემთხვევაში. ქვეყნის გარედან მოზიდული რესურსი ხშირ შემთხვევაში სწორედ ლიბორზეა მიბმული და ამ რესურსის საპროცენტო ხარჯი ბანკებისათვის იცვლება ლიბორის ცვლილებასთან ერთად, ამასთან ქვეყნის შიგნით ლარის დეპოზიტებზე და სესხებზე საპროცენტო განაკვეთები


წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი, Reuters


დამოკიდებულია რეფინანსირების განაკვეთზე. 2012 წელთან შედარებით 2017 წლის ბოლოს გაზრდილია როგორც რეფინანსირების განაკვეთი (5.25%-დან 7.25%-მდე) ასევე ლიბორის განაკვეთი (0.3%-დან 1.7%-მდე), რაც თავისთავად აისახება ბანკების მიერ გაცემული სესხების საპროცენტო განაკვეთებში. 

საპროცენტო განაკვეთები დეპოზიტებზე

სესხებზე საპროცენტო განაკვეთების ფორმირებაში მნიშვნელოვანი წილი უკავია დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთებს. 2012 წლიდან 2017 წლამდე დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთებს შემცირების ტენდენცია აქვს, რაც ძირითადად გამოწვეულია უცხოური ვალუტით დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთების შემცირებით. ამ ტიპის დეპოზიტებზე პროცენტების შემცირება ძირითადად განაპირობა დოლარის დეპოზიტებზე

სარეზერვო მოთხოვნების ზრდამ და ასევე მთავრობის და ეროვნული ბანკის ლარიზაციის 
წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი


პროგრამამ, რის შედეგადაც შემცირდა ბანკების მხირდან უცხოური დეპოზიტების მოზიდვის საჭიროება. ასევე შემცირებულია ლარით დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთები, თუმცა ბოლო 2-3 წლის განმავლობაში ლარის განაკვეთები შედარებით უფრო სტაბილურია. 


ფიზიკური პირების დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთების გაშლა ვალუტების და ტიპების მიხედვით უჩვენებს, რომ უცხოური ვალუტის დეპოზიტებზე განაკვეთებს უფრო გამოკვეთილი შემცირების ტენდენცია აქვს ლარით დეპოზიტებზე განაკვეთებთან შედარებით.  უცხოური ვალუტით ფიზიკური პირების დეპოზიტებზე განაკვეთი შემცირდა 5.2 პროცენტული პუნქტით, 8.9%-დან 3.7%-მდე. ამავე ტიპის ლარის დეპოზიტის განაკვეთმა იკლო 2.4 პროცენტული პუნქტით 13.2%-დან 10.8%-მდე. საპროცენტო განაკვეთებს სხვა ტიპის დეპოზიტებზე (როგორც ეროვნული ისე უცხოური ვალუტით) ვადიანი დეპოზიტების მსგავსი ტენდენცია აქვს. 

წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი

იურიდიული პირების დეპოზიტების შემთხვევაშიც უცხოური ვალუტით დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთებზე შემცირების ტენდენციით ხასიათდება. ლარის დეპოზიტების შემთხვევაში განაკვეთები შედარებით უფრო სტაბილურია, ამ შემთხვევაში გამოკვეთილი ზრდის/შემცირების ტენდენცია არ შეინიშნება.


წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი


წმინდა საპროცენტო მარჟა და სპრედი სესხების და დეპოზიტების პროცენტებს შორის

წმინდა საპროცენტო მარჟა წარმოადგენს საბანკო სექტორის წმინდა საპროცენტო შემოსავლების ფარდობას საპროცენტო შემოსავლის მქონე აქტივებთან. ეს მაჩვენებელი ასახავს განსხვავებას ბანკის საპროცენტო შემოსავლებსა და ხარჯებს შორის. 

წყარო: საქართველოს ეროვნული ბანკი

სესხებისა და დეპოზიტების განაკვეთებს შორის სხვაობა ასევე მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია ბანკების წმინდა საპროცენტო შემოსავლების კუთხით. ორივე ზემოთაღნიშნულ მაჩვენებელს საქართველოს შემთხვევაში კლების ტენდენცია აქვს, 2017 წელს 2012 წელთან შედარებით წმინდა საპროცენტო მარჟა შემცირდა 1.4 პროცენტული პუნქტით, ხოლო სპრედმა სესხებისა და დეპოზიტების განაკვეთებს შორის იკლო 1.3 პროცენტული პუნქტით. საპროცენტო მარჟების შემცირება ძირითადად განპირობებულია ბანკებს შორის კონკურენციით, რაც საპროცენტო განაკვეთებზე ახდენს ზეწოლას.

ჩვენ შესახებ
[email protected]
გაწევრიანდი