საბანკო საპროცენტო განაკვეთები და სესხების ხარისხი

სესხები 06-07-2018 500
ISET-ის კვლევის მიხედვით საქართველოში საბანკო სესხების ხარისხი სტაბილურია და საბანკო საპროცენტო განაკვეთები დაბალია, სახსრების ღირებულების გათვალისწინ...

ISET-ის კვლევის მიხედვით საქართველოში საბანკო სესხების ხარისხი სტაბილურია და საბანკო საპროცენტო განაკვეთები დაბალია, სახსრების ღირებულების გათვალისწინებით, ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის არაერთ ქვეყანასთან შედარებითაც კი.

    ISET-ის პოლიტიკის ინსტიტუტმა ჩაატარა კვლევა - „საპროცენტო განაკვეთების შედარება საცალო საკრედიტო პროდუქტებისთვის ევროპისა და ცენტრალური აზიის ქვეყნებში და სასესხო პორტფელის შედარება საქართველოს საბანკო და არასაბანკო სექტორებში“. ანგარიში მოიცავს 2018 წლის აპრილი-მაისის პერიოდს და  48 მოწინავე ბანკის მონაცემებს ეყრდნობა გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნებში, სამხრეთ კავკასიის, ევროპისა და ცენტრალური აზიის რეგიონებიდან. გარდა საპროცენტო განაკვეთების შედარებისა, ანგარიში მოიცავს გაცემული სესხების ხარისხის შედარებას  საქართველოს საბანკო და არასაბანკო სექტორებს შორის.

კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ საქართველოში საცალო სექტორში არსებული საპროცენტო განაკვეთები უფრო დაბალია, ვიდრე  ყაზახეთში, რუსეთში, უკრაინასა და, უმეტეს შემთხვევაში, სომხეთში, მაგრამ ისინი აღემატება ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების ჯგუფს, განსაკუთრებით ეროვნულ ვალუტაში გაცემული სესხებისთვის. თუმცა, სესხის გაცემისთვის აუცილებელი ფულადი სახსრების მოზიდვის ხარჯებით კორექტირების შემდეგ, საქართველოში საცალო სექტორში არსებული საპროცენტო განაკვეთები ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია, მათ შორის ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებთან შედარებით.

   მაგალითად, ადგილობრივ ვალუტაში არაუზრუნველყოფილ სამომხმარებლო სესხებზე ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი საქართველოში 16.5%- შეადგენს, რაც უფრო დაბალია ვიდრე საპროცენტო განაკვეთი იმავე პროდუქტზე სომხეთში (29.7%), ყაზახეთსა (24.5%) და რუსეთში (20,6%) და უფრო მაღალია ვიდრე რუმინეთში (11.2%), ჩეხეთსა (10.1%) და პოლონეთში (8.0%). ამასთან, ლარში ვადიანი დეპოზიტის ფასის გათვალისწინებით, საქართველოში საპროცენტო განაკვეთი არაუზრუნველყოფილ სამომხმარებლო სესხებზე კვლევაში შესულ ყველა ქვეყანასთან შედარებით უფრო დაბალია. მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთის, როგორც ლარის ფასის გათვალისწინებით კი, საპროცენტო განაკვეთი საქართველოში, ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებთან დიდწილად შესადარია

   ამასთან, რაც შეეხება სესხების ხარისხს საბანკო და არასაბანკო სექტორებში, კვლევაში ჩანს, რომ საბანკო სექტორში სესხების ხარისხი, სესხების რაოდენობის გათვალისწინებითაც კი სტაბილურია, მაშინ როდესაც არასაბანკო სექტორში სესხების ხარისხი ბევრად ჩამორჩება საბანკო სექტორში არსებულ ანალოგიურ მაჩვენებელს და მნიშვნელოვან გაურესებას განიცდის ბოლო ორი წლის განმავლობაში.


ISET-ის სრული კვლევა ქართულ და ინგლისურ ენებზე ხელმისაწვდომია ბმულზე: Iset-pi.ge



მაისში ეკონომიკურმა ზრდამ 7.5 პროცენტი შეადგინა

ბლოგები 29-06-2018 7823
წინასწარი შეფასებით, წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 2018 წლის მაისში რეალური მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდის ტემპმა 7,5 პროცენტი შეადგინა, ხოლო...

წინასწარი შეფასებით, წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 2018 წლის მაისში რეალური მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდის ტემპმა 7,5 პროცენტი შეადგინა, ხოლო 2018 წლის პირველი ხუთი თვის საშუალო რეალური ზრდა 6,1 პროცენტი დაფიქსირდა.

წინასწარი შეფასებით, 2018 წლის მაისში, წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით მნიშვნელოვანი ზრდა შეინიშნებოდა ტრანსპორტის, დამამუშავებელი მრეწველობის, ვაჭრობის, საფინანსო საქმიანობის, სასტუმროებისა და რესტორნების დარგებში.


წყარო: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური


არა-პროფილური აქტივების ფლობა ბანკების მიერ

სხვა 26-04-2018 518
საკანომდებლო ცვლილება საქართველოს ეროვნული ბანკის ინიციატივით 2017 წლის დეკემბერში განხორციელდა საკანონმდებლო ცვლილებები. აღნიშნული ინციატივა პირდა...

საკანომდებლო ცვლილება

საქართველოს ეროვნული ბანკის ინიციატივით 2017 წლის დეკემბერში განხორციელდა საკანონმდებლო ცვლილებები. აღნიშნული ინციატივა პირდაპირ უკრძალავს საბანკო სექტორს არასაფინანსო სექტორში მოღვაწე კომპანიების ნებისმიერი ოდენობით წილის ფლობას, ამასთან ეროვნულ ბანკს ენიჭება გაზრდილი უფლებები საფინანსო ინსტიტუტის მფლობელი ჰოლდინგური კომპანიის რეგულირების კუთხით.


როგორც ზემოთ არის ნახსენები, აღნიშნული კანონის მიხედვით, ეროვნულ ბანკს ეძლევა უფლება, რომ განახორციელოს ბანკის მფლობელი ჰოლდინგური კომპანიების ზედამხედველობა. ეს გულისხმობს ბანკის მფლობელებთან დაკავშირებული ნებისმიერი ტიპის ინფორმაციის მიღების შესაძლებლობას და ჯგუფის დონეზე  დამატებითი მოთხოვნების დაწესებას. მსგავსი ტიპის რეგულაცია საშუალებას მისცემს ეროვნულ ბანკს, რომ უკეთ განახორციელოს საბანკო სექტორის ზედამხედველობა და მოახდინოს ჯგუფის დონეზე ყველა იმ რისკის იდენტიფიცირება, რასაც შესაძლოა საბანკო სექტორის სტაბილურობაზე ჰქონდეს გავლენა.


ამასთან, ეროვნული ბანკი უფლებამოსილია, კომერციულ ბანკს მოსთხოვოს მფლობელობის სტრუქტურის შეცვლა ან გამიჯვნა, იმ შემთხვევაში თუ მფლობელობის სტრუქტურა ართულებს ზედამხედველობას ან საფრთხეს უქმნის საფინანსო სექტორის სტაბილურ და ჯანსაღ ფუნქციონირებას. 


ზემოთ აღნიშნული ცვლილებების ფონზე, ეტაპობრივად დაიწყო ქვეყნის ერთ-ერთი უმსხვილესი ჰოლდინგის გაყოფა საბანკო და საინვესტიციო საქმიანობად. კერძოდ, „საქართველოს ბანკის ჯგუფი“, რომელიც მოიცავს საბანკო და არასაბანკო მიმართულებას, ეტაპობრივად ორ დამოუკიდებელ კომპანიად გაიყოფა. ჯგუფის ინფორმაციით, გაყოფის  პროცესი 2018 წლის მაისის ბოლოსათვის უნდა დასრულდეს. შედეგად, ლონდონის საფონდო ბირჟაზე წარმოდგენილი იქნება „საქართველოს ბანკი“ და „საქართველოს კაპიტალი“ ნაცვლად აქამდე არსებული საქართველოს ბანკის ჯგუფისა.  აღნიშნული გადაწყვეტილება უზრუნველყოფს საბანკო სექტორის გამჭვირვალობის ზრდას და შეამცირებს ინტერესთა კონფლიქტთან დაკავშირებულ რისკებს.


შესაბამისად, 2018 წლის მაისის თვიდან, საბანკო სექტორის არც ერთ წარმომადგენელს არ ექნება არაპროფილური აქტივები.


საერთაშორისო პრაქტიკა


საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით, საბანკო სექტორის მიერ არაპროფილური აქტივების ფლობა, შესაძლოა გარკვეული ტიპის რისკებს წარმოქმნიდეს.


არაპროფილური აქტივების ფლობა შესაძლოა ასოცირდებოდეს ბანკის საქმიანობის ნაკლებ გამჭვირვალობასთნ, ამასთან იზრდება ფინანსური და რეპუტაციული რისკების გავრცელების საფრთხე არასაფინანსო ბიზნესიდან საფინანსო ბიზნესზე, თუ ისინი ერთი ჯგუფის წევრები არიან. ბანკის მიერ სხვა სექტორში მოღვაწე კომპანიის ფლობამ შესაძლოა ასევე გაზარდოს ინტერესთა კონფლიქტი ჯგუფის შიგნით და საფრთხე შეუქმნას საბანკო ინსტიტუტის ეფექტიან საქმიანობას. 


სხვადასხვა ქვეყნის გამოცდილება განსხვავდება ბანკების მიერ არაპროფილური აქტივების რეგულირების კუთხით. ევროკავშირის ქვეყნებში სავალდებულოა წევრ ქვეყნებში ფინანსური ჯგუფის დონეზე კაპიტალის ადეკვატურობის, ლიკვიდობის, დაკავშირებული მხარეების ტრანზაქციებთან, მსხვილ რისკებთან დაკავშირებული მოთხოვნებისა და ლიმიტების შესრულება. აშშ-ის შემთხვევაში ბანკის ჰოლდინგურ კომპანიას ან მის შვილობილ საწარმოებს ეკრძალებათ ნებისმიერი სახის წილის ან ხმის უფლების მქონე ფასიანი ქაღალდის ფლობა ნებისმიერ სხვა საწარმოში, გარდა საბანკო საქმიანობისა. ისრაელში არასაფინანსო კორპორაციას ეკრძალება ფინანსური ინსტიტუტის 10%-ზე მეტი წილის ფლობა. გარდა ამისა, არასაფინანსო კორპორაციას, რომელიც ფლობს საფინანსო კორპორაციის წილის 5%-ზე მეტს, ეკრძალება ფინანსურ ორგანიზაციაში მაკონტროლებელი წილის ქონა. სამხრეთ კორეაში კომერციულ ბანკებს ეკრძალებათ არასაფინანსო კომპანიის აქციების 15%-ზე მეტი წილი ფლობა.


საბანკო სექტორის მიერ არაპროფილური აქტივების ფლობა საქართველოს შემთხვევაშიც ბოლო პერიოდის ერთ-ერთ აქტუალურ საკითხს წარმოადგენს.


ალტერნატიული ხედვა

საქართველოს რეალობიდან გამომდინარე, არასაბანკო ინდუსტრიებში კაპიტალის მოზიდვა განვითარების მნიშვნელოვანი შემაბრკოლებელი ფაქტორია. ამ ფაქტს ხაზს უსვამს ისიც, რომ საქართველო იმყოფება 131 ადგილზე 137 ქვეყანას შორის, კაპიტალზე წვდომის კუთხით მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის „გლობალური კონკურენტუნარიანობის 2017-2018 ანგარიშის“ მიხედვით (იხ. საერთაშორისო რეიტინგები).


საბანკო სექტორის ორი მსხვილი მოთამაშე არის განთავსებული ლონდონის საერთაშორისო ბირჟაზე. ეს ნიშნავს გამარტივებულ წვდომას კაპიტალზე. ასევე ორივე მოთამაშე გამოირჩევა საუკეთესო კორპორაციული მართვით და მაღალი გამჭირვალეობით. 


საქართველოს არასაბანკო სექტორში კომპანიების უმეტესობას ხელი არ მოუწვდება კაპიტალზე და ასევე ვერ აკმაყოფილებს მსგავს მაღალი დონის სტანდარტებს.


ქვეყნის მასშტაბით კაპიტალზე გართულებული წვდომიდან გამომდინარე, უფრო შედეგიანი ხომ არ იქნებოდა, ბანკების ზემოთ აღნიშნული უპირატესობის გამოყენება და მათთვის არასაბანკო სექტორში ინვესტირების შესაძლებლობის დატოვება. ამასთან ბანკების მიერ არასაბანკო სექტორში ინვესტირებასთან დაკავშირებული რისკების შემსუბუქება შესაძლებელია კონკრეტული ბანკების დონეზე დამატებითი რეგულაციების შემოღებით და არა ამ შესაძლებლობის სრული აკრძალვით.


ამ კონტექსტში საინტერესოა იაპონიის და სამხრეთ კორეის გამოცდილება. იაპონიაში ე.წ. „კერეიცუ (kereitsu)“-ს მაგალითზე. კერეიცუ წარმოადგენს კომპანიების კავშირს საერთო მფლობელებით, რომელთა ცენტრში საფინანსო ინსტიტუტი დგას. ამ ტიპის კონგლომერატები დომინირებდნენ იაპონიის ეკონომიკაში 20 საუკუნის მეორე ნახევარში და ქვეყნის ინდუსტრიალიზაციაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ. იაპონიაში დღემდე არის პრაქტიკა საბანკო და არასაბანკო მიმართულების ერთ ჯგუფში ფუნქციონირების.


 მსგავსი მოდელი იყო მიღებული სამხრეთ კორეის შემთხვევაშიც, განვითარების პირველ ეტაპზე (1950-იან წლებში) კორეის ეკონომიკა წარმოადგენდა მცირე აგრიკულტურულ ეკონომიკას, რომლის ინდუსტრიულ ეკონომიკად გადაქცევაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს ბანკებთან ახლოს ასოცირებულმა კონგლომერატებმა*. ამ ტიპის მოთამაშეებმა შეძლეს კორეის საექსპორტო პოტენციალის განვითარება და აზიის ერთ-ერთ ყველაზე მზარდ ეკონომიკად ქცევა. ასევე აღსანიშნავია, რომ ბანკების მიერ რეალურ სექტორში კაპიტალის ინექცია ევროპულ ქვეყნებშიც გავრცელებული პრაქტიკა იყო, მაგალითისთვის გერმანულ ბანკებს გააჩნდათ გრძელვადიანი ინტერესი ისეთ ინდუსტრიულ ჯგუფებში, როგორებიცაა „Daimler-Benz”  და Thysse**.  


აღნიშნული სტრატეგია განსაკუთრებით სასარგებლო ხომ არ იქნებოდა ქვეყნისათვის გარდამავალ ეტაპზე, როდესაც კონკრეტული ინდუსტრიების განვითარებისათვის კაპიტალზე წვდომა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია. საქართველოს საექსპორტო პოტენციალის განვითარება და დღეისათვის არსებული უარყოფითი სავაჭრო სალდოს გამოსწორება საკმაოდ რთული მისია იქნება მსხვილი კონგლომერატების მიერ ინვესტიციების განხორციელების გარეშე.  ამ ხედვიდან გამომდინარე, უფრო გამართლებული ხომ არ იქნებოდა, მსგავსი ტიპის აკრძალვის შემოღება შემდგომ ეტაპზე, როდესაც გაიზრდებოდა რეალურ სექტორში მოთამაშეების რაოდენობა, რომლებიც დამოუკიდებლად შეძლებდნენ კაპიტალის მოზიდვას.




*ასეთი ტიპის მსხვილ კონგლომერატებს სამხრეთ კორეაში „chaebol”


**წყარო: BIS, https://www.bis.org/review/r000626b.pdf


სტატიის მომზადებისას გამოყენებულია პუბლიკაცია: „ფინანსური ჯგუფების ზედამხედველობა და რეგულირება“, თეონა კონტრიძე, „ეკონომიკა და საბანკო საქმის“ ,ტომი 5, N1, 2017 წელი

ბანკების მომგებიანობის ცვლილება 2012-2017 წლებში

საბანკო სისტემა 25-04-2018 2388
ბანკების მოგებას რამდენიმე ძირითადი ფაქტორი განაპირობებს, მათ შორის მნიშვნელოვანი ფაქტორებია საპროცენტო სპრედი, სასესხო პორტფელის ზრდა, ახალი პროდუქტე...

ბანკების მოგებას რამდენიმე ძირითადი ფაქტორი განაპირობებს, მათ შორის მნიშვნელოვანი ფაქტორებია საპროცენტო სპრედი, სასესხო პორტფელის ზრდა, ახალი პროდუქტების დანერგვა და არასაპროცენტო შემოსავლები, ეფექტიანობის ზრდა და აქტივების ხარისხი. შესაბამისად ამ ფაქტორების ცვლილება გავლენას ახდენს ბანკის მომგებიანობაზე ზრდის/შემცირების მიმართულებით. ქვემოთ მოცემულია თითოეული ამ კომპონენტის დეტალური აღწერა: 


საპროცენტო სპრედი: ბანკის შემოსავლების/ხარჯების მნიშნველოვან ნაწილს შეადგენს საპროცენტო შემოსავლები/ხარჯები. შესაბამისად, თუ სხვაობა (სპრედი) სესხებისა და დეპოზიტების საპროცენტო განაკვეთებს შორის იზრდება ეს დადებით გავლენას ახდენს ბანკის მოგებაზე და პირიქით. საბანკო სექტორში კონკურენციის ზრდასთან და ეკონომიკის განვითარებასთან ერთად ეს საპროცენტო სპრედი მცირდება, რასაც საბანკო სექტორის მომგებიანობაზე ნეგატიური ეფექტი აქვს. 


პორტფელის ზრდა: სასესხო პორტფელის ზრდა ასევე მნიშვნელოვანწილად განაპირობებს ბანკების მოგებას, პორტფელის ზრდის შედეგად იზრდება იმ აქტივების (სესხების) მოცულობა რომელიც ბანკისათვის საპროცენტო შემოსავლის წყაროა. ეკონომიკის და სესხების პენეტრაციის ზრდასთან ერთად (იხ. დაკრედიტება) იზრდება დაკრედიტების მოცულობა, რაც საბანკო სექტორის მომგებიანობისთვის ხელშემწყობი ფაქტორია. 


ახალი პროდუქტები და არასაპროცენტო შემოსავლები: გარდა სესხებისა, ბანკი მომხმარებელს სთავაზობს სხვადასხვა ტიპის მომსახურებას, რომელიც წარმოადგენს არასაპროცენტო შემოსავლების წყაროს. ბანკი ასეთი ტიპი შემოსავალს აგენერირებს საბარათე ოპერაციებიდან, ვალუტის გადაცვლის ოპერაციებიდან და სხვადასხვა ფინანსური მომსახურებიდან. მოსახლეობის ფინანსური განათლების ზრდასთან ერთად იზრდება საბანკო პროდუქტების მოხმარება, მეტი ტრანზაქცია ხორციელდება საბანკო ბარათებით, ამასთან ერთი კლიენტი საშუალოდ უფრო მეტ ფინანსურ პროდუქტს მოიხმარს, რაც შესაბამისად ზრდის ბანკების ახალი პროდუქტების გაყიდვიდან და არასაპროცენტო შემოსავლებიდან მიღებულ მოგებას. 


ეფექტიანობის ზრდა: ბანკის ხარჯების მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს ისეთი ხარჯები, როგორებიცაა თანამშრომლების ხელფასები, მარკეტინგის და სხვა ადმინისტრაციული დანახარჯები, ფილიალების მოვლა/შენახვის დანახარჯები და ა.შ. ამ ტიპის ხარჯების ეფექტურად განკარგვა წარმოადგენს ბანკის მოგების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს. ეფექტიანობის ზრდას ხელს უწყობს საბანკო სექტორის კონსოლიდაცია (იხ. სტატია საბანკო სექტორის შესახებ) და ტექნოლოგიური პროდუქტების დანერგვა. ამ გზით საბანკო სექტორი ახერხებს მასშტაბის ეკონომიის მიღწევას, რაც სხვა სიტყვებით ნიშნავს რომ ერთი დამატებითი პროდუქტის გაცემა უფრო ნაკლები დანახარჯებით არის შესაძლებელი. 


აქტივების ხარისხი: აქტივების ხარისხი ასევე მოქმედებს საბანკო სექტორის მოგებაზე, თუ მკვეთრად უარესდება სასესხო პორტფელის ხარისხი ამ შემთხვევაში ბანკს უწევს შექმნას დამატებითი რეზერვები, რაც ბანკისათვის ხარჯს წარმოადგენს. აქტივების ხარისხის გაუმჯობესება კი პირიქით, დადებით გავლენას ახდენს საბანკო სექტორის მომგებიანობაზე. აქტივების ხარისხზე გავლენა აქვს როგორც ბანკის შიგნით რისკების მართვის გაუმჯობესებას, ასევე ზოგად მაკროეკონომიკურ გარემოს. 


გრაფიკზე ნაჩვენებია საბანკო სექტორის მოგების ცვლილება (1000 ლარებში) 2012-დან 2017 წლამდე. ამასთან ნაჩვენებია, თუ ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტორებიდან რომელს რა გავლენა ჰქონდა საბანკო სექტორის მოგებაზე მოცემულ პერიოდში.

როგორც გრაფიკზეა ნაჩვენები, საბანკო სექტორის მოგება 2012 წელს 134 მლნ ლარიდან გაიზარდა 2017 წელს 870 მლნ ლარამდე, ანუ ჯამურად 736 მლნ ლარით გაიზარდა. 


მოცემულ პერიოდში შემცირდა საპროცენტო სპრედი რამაც საბანკო სექტორის მოგებაზე ნეგატიურ გავლენა მოახდინა (-378 მლნ ლარი). ამ პერიოდის განმავლობაში სესხებზე საპროცენტო განაკვეთები შემცრიდა 18.6%-დან 12.6%-მდე (იხ. სტატია საპროცენტო განაკვეთებზე), ხოლო დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთები 8.4%-დან 4.0%-მდე. შესაბამისად, საპროცენტო სპრედი 1.6 პროცენტული პუნქტით, რასაც საბანკო სექტორის მომგებიანობაზე ნეგატიური ეფექტი ჰქონდა. 


მეორეს მხრივ, ამ პერიოდის განმავლობაში მოგებაზე მნიშვნელოვანი დადებითი გავლენა მოახდინა ეფექტიანობის გაუმჯობესებამ, აქტივების ხარისხმა, ახალი პროდუქტების, არასაპროცენტო შემოსავლების ზრდამ და საბანკო პორტფელის ზრდამ. 


2012 დან 2017 წლამდე ეფექტიანობის ზრდის შედეგად საბანკო სექტორის მოგება გაიზარდა დაახლ. 120 მლნ ლარით. ეფექტიანობის გაუმჯობესების ძირითადი მამოძრავებელი ძალას ბანკებში ახალი ტექნოლოგიების დანერგვა და საბანკოს სექტორის კონსოლიდაცია წარმოადგენდა. ამ ფაქტორებმა ბანკებს ხარჯების უფრო ეფექტიანი მართვის საშუალება მისცა. მნიშვნელოვნად გაიზარდა დისტანციური მომსახურების წილი საბანკო მომსახურებაში, რამაც შეამცირა დამატებითი თანამშრომლების დაქირავების და ფილიალების გახსნის საჭიროება. ხარჯების უფრო ეფექტიანი მართვა ასევე აისახა სესხებზე საპროცენტო განაკვეთებში (იხ. საპროცენტო განაკვეთების ცვლილება). 


2012-2017 წლებში საკრედიტო პორტფელი გაიზარდა 8.5 მლნ ლარიდან 21.9 მლნ ლარამდე (იხ. დაკრედიტება).   სასესხო პორტფელის ზრდამ ამ პერიოდში საბანკო სექტორის მოგების დაახლ. 526 მლნ ლარით ზრდა გამოიწვია. 
ახალი პროდუქტების დანერგვამ და არასაპროცენტო შემოსავლების ზრდამ მოგება 393 მლნ ლარით გაზარდა. ბანკების არასაპროცენტო შემოსავლები 2012 წლისათვის 374 მლნ ლარს შეადგენდა (აქტივების 2,8%) ხოლო 2017 წლისათვის 767 მლნ ლარს (აქტივების 2,5%).


ამ პერიოდში მოგებაზე დადებითად მოქმედებდა აქტივების ხარისხის გაუმჯობესება. 2012 წლისათვის სესხებზე დარეზერვების ხარჯი შეადგენდა 326 მლნ ლარს, ხოლო იგივე მაჩვენებელი 274 მლნ ლარი იყო (2012 წელთან შედარებით 52 მლნ ლარით ნაკლები). სესხების პორტფელის ზრდის ტემპის გათვალისწინებით, ჯამურად აქტივების ხარისხის გაუმჯობესების გამო საბანკო სექტორის მოგება 132 მლნ ლარით გაიზარდა. 

საბანკო სექტორი

საბანკო სისტემა 23-04-2018 798
აქტივები საქართველოს საბანკო სექტორი 2017 წლის ბოლოს მდგომარეობით  შედგება 16 ბანკისაგან. საბანკო სექტორის ჯამური აქტივები შეადგენს 34.6 მილიარდ...

აქტივები


საქართველოს საბანკო სექტორი 2017 წლის ბოლოს მდგომარეობით  შედგება 16 ბანკისაგან. საბანკო სექტორის ჯამური აქტივები შეადგენს 34.6 მილიარდ ლარს, რაც საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტის 91%-ს შეადგენს. 2012 წელთან შედარებით საბანკო სექტორის აქტივები 1.4-ჯერ გაიზარდა, ამავე პერიოდში აქტივების საშუალო წლიურმა ზრდამ 19% შეადგინა.  

საქართველოს საბანკო სექტორი ღიაა კონკურენციისათვის, რეგიონის ქვეყნების ბანკების უმეტესობას გაჩნია წარმომადგენლობა საქართველოში და ასევე დაბალია ახალი მოთამაშეებისათვის ბაზარზე შესვლის ბარიერები. ამასთან, საბანკო სექტორი გახსნილია უცხოური ინვესტიციებისათვის და აქტიურად იზიდავს უცხოურ კაპიტალს. 2017 წლის მდგომარეობით აქტიური 16 ბანკიდან 13 ბანკი არის 50%-ზე მეტი უცხოური კაპიტალის მონაწილეობით. 


მსხვილი ბანკები სთავაზობენ ფინანსური პროდუქტების ფართო სპექტრს როგორც საცალო ასევე ბიზნეს კლიენტებისათვის. ამასთან, ზოგიერთი შედარებით მცირე ზომის ბანკი კონცენტრირებულია კონკრეტულ სეგმენტზე და ამ სეგმენტში შესაძლოა ბაზრის ერთ ერთ ლიდერსაც წარმოადგენდეს. მაგალითისათვის, პროკრედიტ ბანკი კონცენტრირებულია მცირე და საშუალო ზომის ბიზნესის დაკრედიტებაზე და ამ სეგმენტის ერთ ერთ ლიდერს წარმოადგენს. 


არსებული 16 ბანკიდან 2 ბანკის აქციები ივაჭრება ლონდონის საფონდო ბირჟაზე პრემიუმ სეგმენტში, ორივე ბანკი მოხვედრილია FTSE 250 ინდექსში, რაც უზრუნველყოფს ამ ბანკების აქციების მაღალ ლიკვიდურობას, შესაბამისად იზრდება ინვესტორთა ინტერესი აქციების მიმართ და მცირდება კაპიტალის ხარჯი, რომელიც საპროცენტო განაკვეთებზე პოზიტიურად აისახება (იხ. საპროცენტო განაკვეთების კომპოზიცია). 


იმისათვის, რომ კომპანია მოხვდეს ლონდონის საფონდო ბირჟაზე პრემიუმ სეგმენტში, აუცილებელია რომ იგი აკმაყოფილებდეს უმაღლეს მოთხოვნებს გამჭვირვალობასა და კორპორატიულ მართვასთან დაკავშირებით. შესაბამისად ამ ბირჟის მონაწილე ქართული ბანკები ვალდებულები არიან განახორციელონ საჯარო რეგულარული  ანგარიშგება რომელიც უნდა მოიცავს ბანკის საქმიანობის შესახებ ყველა მნიშვნელოვანი ტიპის ინფორმაციას, რაც აუცილებელია ინვესტორებისათვის გადაწყვეტილების მისაღებად. ამასთან, კორპორატიული მართვის სტანდარტები უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების მიღების გამჭვირვალე და გამართულ პროცესს, შიდა კონტროლის მიქანიზმების დანერგვას. 


კონცენტრაცია და კონკურენცია საბანკო სექტორში


აქტივების ზომის მიხედვით საქართველოში ბანკების პირველ სამეულს წარმოადგენს თიბისი ბანკი, საქართველოს ბანკი და ლიბერთი ბანკი, ამ ბანკების აქტივები შესაბამისად შეადგენს 12.6, 11.9 და 1.8 მილიარდ ლარს. საბანკო სექტორის ზრდასთან ერთად მიმდინარეობს საბანკო სექტორის კონსოლიდაციის პროცესი, 2012 წელს საქართველოში 19 აქტიური ბანკი იყო ხოლო დღეისათვის ეს მაჩვენებელი 16-მდეა შემცირებული. 
ანალიზი აჩვენებს, რომ კონსოლიდაცია და კონცენტრაცია ხშირად გვხვდება  მცირე ზომის ეკონომიკებში. საბანკო სექტორის კონცენტრაციის შესაფასებლად ფართოდ გამოყენებადი ინდიკატორია ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსი (HHI). აღნიშნული ინდექსის მიხედვით საქართველოში კონცენტრაცია ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია ევროპის ქვეყნებს შორის. თუმცა ამ მაჩვენებლით მაღალი კონცენტრაცია აქვთ ისეთ ქვეყნებსაც როგორიც არის ჰოლანდია და ესტონეთი.  



საბანკო სექტორის კონცენტრაციას აქვს როგორც დადებითი ასევე უარყოფითი მხარეები. საქართველოს მსგავს ქვეყნებში მაღალი კონცენტრაცია შესაძლებლობას აძლევს ბანკებს მიაღწიონ მაშტაბის ეკონომიას, რაც საბოლოო ჯამში, დადებით ზეგავლენას ახდენს საპროცენტო განაკვეთებზე და შეთავაზებული პროდუქტებისა თუ მომსახურეობის ხარისხზე. 


აღსანიშნავია, რომ მაღალი კონცენტრაცია ავტომატურად არ ნიშნავს კონკურენციის დაბალ დონეს. კონკურენციის გასაზომად ასევე მიღებული მაჩვენებელია „ბუნის“ ინდექსი (Boone indicator). ბუნის ინდექსი ზომავს საბანკო სექტორის მოგების ელასტიურობას საბანკო სექტორის ხარჯების მიმართ. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, „ბუნის“ ინდექსი გვიჩვენებს ბანკების უნარს თუ რამდენად შეუძლიათ გაზრდილი ხარჯების გადატანა საბოლოო მომხმარებელზე. ინდექსის მაღალი მაჩვენებელი ნიშნავს დაბალ კონკურენციას და შესაბამისად ბანკების მაღალ უნარს რომ ხარჯების ზრდა გადაიტანონ მომხმარებელზე და საკუთარი მოგების მარჟა არ შეამცირონ. საქართველოში ბუნის ინდექსი მიუთითებს საკმაოდ მაღალ კონკურენციაზე საბანკო სექტორში, საქართველო ამ მაჩვენებლით უსწრებს თითქმის ყველა ევროპულ ქვეყანას. 


საბანკო სექტორის რეგულირება



საქართველოს ეროვნული ბანკი ფინანსური სტაბილურობის ხელშეწყობის მიზნით ახორციელებს საბანკო სექტორის ზედამხედველობას, რაც ეკონომიკის გრძელვადიანი და მდგრადი განვითარების უზრუნველყოფის წინაპირობაა.  ეროვნული ბანკის მიერ ფინანსური სტაბილურობის ხელშეწყობის ფუნქციაში ასევე მოიაზრება ფინანსური სექტორის განვითარება და გაღრმავება. 
საქართველოს ეროვნული ბანკი საზედამხედველო პოლიტიკას ბაზელ III-ის სტანდარტების შესაბამისად ახორციელებს, რაც საქართველოს ამ კუთხით მოწინავე ქვეყნების რიგში აყენებს. 
ეს სტანდარტი ითვალისწინებს ბანკებისათვის კაპიტალის მოთხოვნების გაზრდას, რაც ეკონომიკური შოკის შემთხვევაში საბანკო სექტორის მდგარდობას ზრდის. ამასთან, 2018 წლიდან ეროვნულმა ბანკმა დააწესა დამატებითი კაპიტალის მოთხოვნები სისტემურად მნიშვნელოვანი ბანკებისათვის („თიბისი ბანკი“, „საქართველოს ბანკი“, „ლიბერთი ბანკი“). კაპიტალის მოთხოვნის ახალი რეგულაცია ასევე გულისხმობს ბანკებისათვის „კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერის“ შემოღებას, რომელიც შეიცვლება ეკონომიკური ციკლის შესაბამისად. მაღალი ეკონომიკური ზრდის პირობებში ბანკებს გაეზრდებათ კაპიტალის მოთხოვნა ხოლო დაბალი ზრდის პირობებში შეუმცირდებათ, რაც გამოიწვევს ეკონომიკური ზრდის მერყეობის შემცირებას.

2017 წლიდან საკანონმდებლო დონეზე შეიზღუდა ბანკების მიერ არაპროფილურ აქტივებში ინვესტიციის განხორციელების შესაძლებლობა და სავალდებულო გახდა ბანკებიდან არასაფინანსო საქმიანობის გამოყოფა. მსგავსი რეგულაცია ხელს უწყობს კიდევ უფრო მკვეთრი ხაზი იქნას გავლებული საფინანსო და არასაფინანსო სექტორს შორის და არ მოხდეს საფინანსო ინსტიტუტების მიერ კონკურენციის შეზღდუვა ეკონომიკის სხვა სექტორებში. 


სხვა ქვეყნებთან შედარებით, საქართველოს საბანკო სექტორი კაპიტალის მაღალი დონით გამოირჩევა. 2017 წლის ბოლოსთვის ეს კაპიტალის და რეზერვების აქტივებთან თანაფარდობის მაჩვენებელი 14.51% -ს აღწევს.


 

ბანკები ასევე ვალდებულები არიან უზრუნველყონ მომხმარებლის შესაბამისი ინფორმირება სხვადასხვა პროდუქტებთან დაკავშირებით.  კომერციული ბანკი ვალდებულია მომხმარებლისთვის მომსახურების გაწევისას მიაწოდოს შესაბამისი ინფორმაცია სასესხო თუ სადეპოზიტო პროდუქტზე, ეფექტურ საპროცენტო განაკვეთზე, პირგასამტეხლოზე და ა.შ. ამასთან, საქართველოს ეროვნულ ბანკში მოქმედებს მომხმარებელთა უფლებების დაცვის განყოფილება, რომელიც უზრუნველყოფს ბანკთან ურთიერთობაში მომხმარებელთა უფლებების დაცვას. 



1შიდა ანალიზი ეროვნული ბანკის მონაცემებზე დაყრდნობით

ჩვენ შესახებ
[email protected]
გაწევრიანდი